danДоклады Национальной академии наук БеларусиDoklady of the National Academy of Sciences of Belarus1561-83232524-2431The Republican Unitary Enterprise Publishing House "Belaruskaya Navuka"dan-152Research ArticleСОЦИАЛЬНО-ГУМАНИТАРНЫЕ НАУКИSOCIAL SCIENCES AND HUMANITIESСЛОЎНІК ЖЫВОЙ БЕЛАРУСКАЙ МОВЫ Ў 20-Я ГАДЫ ХХ СТ.: КАНЦЭПЦЫЯ ЎКЛАДАННЯ І КРЫНІЦЫ ЛЕКСІЧНЫХ МАТЭРЫЯЛАЎDICTIONARY OF THE LIVING BELARUSIAN LANGUAGE IN THE 20s OF ХХ CENTURY: THE CONCEPT OF COMPILING A DICTIONARY AND LEXICAL MATERIAL SOURCESГАЛУЗАІ. У.HALUZAI. U.irenka.galouzo@gmail.comЦэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі, МінскCenter for the Belarusian Culture, Language and Literature Researches of the National Academy of Sciences of Belarus, Minsk201507062016595114121Copyright © ГАЛУЗА І.У., 20162016ГАЛУЗА І.У.HALUZA I.U.Данная работа распространяется под лицензией Creative Commons Attribution 4.0.This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 License.https://doklady.belnauka.by/jour/article/view/152

Данное сообщение посвящено проблеме составления словаря живого белорусского языка в 20-е годы ХХ в. в сравнении с наиболее значимыми российскими, польскими, чешскими, сербскими и украинскими словарями. Особое внимание в сообщении обращено на концепцию создания академического словаря, в котором народная основа не была отделена от литературной, на территориальные (2-я половина ХІХ – начало ХХ вв.) и хронологические границы сбора лингвистических материалов (вся этнографическая Беларусь), а также на особенности организации лексикографической работы: издание «Инструкции», опора на работу непрофессиональных лексикографов, издание областных словарей и т. д. Подробно рассмотрены источники словарных материалов – народные, литературные и технические.

This article is devoted to compiling a dictionary of the living Belarusian language in the 20s of the twentieth century in comparison with the most important Russian, Polish, Czech, Serbian and Ukrainian dictionaries. Special attention is drawn to the concept of compiling an academic dictionary, in which people’s fundamentals have not been separated from the literary, to the territorial (2nd half of XIX – early XX centuries) and to the chronological boundaries of collecting linguistic materials (all ethnographic Belarus), as well as to the features of the organization of lexicographical work: the publication "Instructions", the support on the work of non-professional lexicographers, the edition of regional dictionaries and so on. The sources of vocabulary materials – folk, literary and technical are discussed in detail.

лексикологиялексикографиядиалектографиясловарисловарь живого языкаобластные словариинструкциякартотекатерминологическая лексикаlexicologylexicographydialektographydictionariesdictionary of the living languageinstructioncard indexterminological vocabularyReferencesПраца камісіі для ўкладаньня слоўніка жывое беларускае мовы БАН // Наш край. – 1930. – № 3. – С. 63–67.Праца камісіі для ўкладаньня слоўніка жывое беларускае мовы БАН // Наш край. – 1930. – № 3. – С. 63–67.Інструкцыя для зьбіраньня народнага слоўнікава-тэрмінолёгічнага матар’ялу ў беларускай мове // Наш край. – 1925. – № 1. – С.49 – 53.Інструкцыя для зьбіраньня народнага слоўнікава-тэрмінолёгічнага матар’ялу ў беларускай мове // Наш край. – 1925. – № 1. – С.49 – 53.Некрашэвіч, С. Да пытаньня аб укладаньні слоўніка жывой беларускай мовы / С. Некрашэвіч // Полымя. – 1925. – № 5. – С. 164–186.Некрашэвіч, С. Да пытаньня аб укладаньні слоўніка жывой беларускай мовы / С. Некрашэвіч // Полымя. – 1925. – № 5. – С. 164–186.Касьпяровіч, М. Як сабраць і ўкласьці слоўнік мовы свайго раёну / М. Касьпяровіч // Наш край. – 1928. – № 1. – С. 32–46.Касьпяровіч, М. Як сабраць і ўкласьці слоўнік мовы свайго раёну / М. Касьпяровіч // Наш край. – 1928. – № 1. – С. 32–46.Карскі, Я. Ф. [Рэцэнзія] / Я. Ф. Карскі // Известия по русскому языку и словесности. – Т. ІІ, кн. 2. – Л.: АН СССР, 1929. – С. 745–746. – Рэц. на праект: Проект укладанья слоўніка жывой беларускай мовы. – Мн.: БАН, 1929. – 16 с.Карскі, Я. Ф. [Рэцэнзія] / Я. Ф. Карскі // Известия по русскому языку и словесности. – Т. ІІ, кн. 2. – Л.: АН СССР, 1929. – С. 745–746. – Рэц. на праект: Проект укладанья слоўніка жывой беларускай мовы. – Мн.: БАН, 1929. – 16 с.Байкоў, М. Аб зьбіраньні народнага слоўнікавага матар’ялу ў беларускай мове ў 1927 г. / М. Байкоў // Наш край. – 1927. – № 3. – С. 55–57.Байкоў, М. Аб зьбіраньні народнага слоўнікавага матар’ялу ў беларускай мове ў 1927 г. / М. Байкоў // Наш край. – 1927. – № 3. – С. 55–57.Байкоў, М. Ад Камісіі для ўкладаньня слоўніка жывой беларускай мовы / М. Байкоў // Наш край. – 1926. – № 10–11. – С. 61–62.Байкоў, М. Ад Камісіі для ўкладаньня слоўніка жывой беларускай мовы / М. Байкоў // Наш край. – 1926. – № 10–11. – С. 61–62.Байкоў, М. Слоўнікавая праца на мясцох у БССР за тры гады (1925–1928) / М. Байкоў // Наш край. – 1928. – № 12. – С. 47–56.Байкоў, М. Слоўнікавая праца на мясцох у БССР за тры гады (1925–1928) / М. Байкоў // Наш край. – 1928. – № 12. – С. 47–56.Байкоў, М. Што зроблена ў справе зьбіраньня слоўнікавага матар’ялу на мясцох за 1926 год? / М. Байкоў // Наш край. – 1927. – № 1. – С. 36–39.Байкоў, М. Што зроблена ў справе зьбіраньня слоўнікавага матар’ялу на мясцох за 1926 год? / М. Байкоў // Наш край. – 1927. – № 1. – С. 36–39.Лёсік, Я. Некаторыя ўвагі да беларускае літаратурнае мовы / Я. Лёсік // Полымя. – 1924. – № 2. – С. 192–205.Лёсік, Я. Некаторыя ўвагі да беларускае літаратурнае мовы / Я. Лёсік // Полымя. – 1924. – № 2. – С. 192–205.Аглядальнік. Некаторыя ўвагі на беларускую літаратурную тэрмінолёгію / Аглядальнік // Полымя. – 1923. – № 7–8. – С. 80–85. – Рэц. на кн.: БНТ. – Вып. 2. – Менск: Інбелкульт, 1923. – 74 с.Аглядальнік. Некаторыя ўвагі на беларускую літаратурную тэрмінолёгію / Аглядальнік // Полымя. – 1923. – № 7–8. – С. 80–85. – Рэц. на кн.: БНТ. – Вып. 2. – Менск: Інбелкульт, 1923. – 74 с.Смоліч А. [Рэцэнзія] / А. Смоліч // Полымя. – 1922. – № 1. – С. 85–86. – Рэц. на кн.: Беларуская навуковая тэрміналёгія // Вестник Народного комиссариата просвещения. – № 2. – С. 10.Смоліч А. [Рэцэнзія] / А. Смоліч // Полымя. – 1922. – № 1. – С. 85–86. – Рэц. на кн.: Беларуская навуковая тэрміналёгія // Вестник Народного комиссариата просвещения. – № 2. – С. 10.Запрудскі, С. М. Беларускае мовазнаўства і развіццё беларускай літаратурнай мовы: 1920–1930-я гады / С. М. Запрудскі. – Мінск: БДУ, 2013. – 367 с.Запрудскі, С. М. Беларускае мовазнаўства і развіццё беларускай літаратурнай мовы: 1920–1930-я гады / С. М. Запрудскі. – Мінск: БДУ, 2013. – 367 с.Истрина, Е. С. А. А. Шахматов как редактор словаря русского языка / Е. С. Истрина // Известия Академии наук СССР, Отделение литературы и языка. – 1946. – Вып. 5, Т. 5. – С. 405–417.Истрина, Е. С. А. А. Шахматов как редактор словаря русского языка / Е. С. Истрина // Известия Академии наук СССР, Отделение литературы и языка. – 1946. – Вып. 5, Т. 5. – С. 405–417.Левашов, Е. А. Ленин и словари / Е. А. Левашов, В. П. Петушков. – Ленинград: Наука, 1975. – 109 с.Левашов, Е. А. Ленин и словари / Е. А. Левашов, В. П. Петушков. – Ленинград: Наука, 1975. – 109 с.Даль, В. И. Толковый словарь живого великорусского языка: В 4 т. / В. И. Даль. – М.: Русский язык – Медиа, 2003. – Т. 1: А–З. – 699 с.Даль, В. И. Толковый словарь живого великорусского языка: В 4 т. / В. И. Даль. – М.: Русский язык – Медиа, 2003. – Т. 1: А–З. – 699 с.Piotrowski, T. Zrozumieć leksykografię / T. Piotrowski. – Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001. – 244 с.Piotrowski, T. Zrozumieć leksykografię / T. Piotrowski. – Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001. – 244 с.Karaś, H. Polska leksykografia gwarowa / H. Karaś. – Warszawa: Wydano nakładem Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, 2011. – 432 s.Karaś, H. Polska leksykografia gwarowa / H. Karaś. – Warszawa: Wydano nakładem Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, 2011. – 432 s.История русской лексикографии / отв. ред. Ф. П. Сороколетов. – С-Пб.: Наука – Санкт-Петербургская фирма, 2001. – 611 с.История русской лексикографии / отв. ред. Ф. П. Сороколетов. – С-Пб.: Наука – Санкт-Петербургская фирма, 2001. – 611 с.

The authors declare that there are no conflicts of interest present.